HAMILELIKTE SEKER
PROF DR METIN ÖZATA
Ilk defa gebelik sirasinda ortaya çikan veya ilk defa gebelikte fark edilen seker hastaligina “
hamilelik Diyabeti” denir. Buna Latince
Gestasyonel Diyabet denmektedir. Gebeliklerin yaklasik %3’ünde görülür. Bu kadinlarda hamile kalmadan önce seker hastaligi yoktur. Bu kadinlarda insülin yüksek olmasina ragmen etkisini gösteremez. Göbek kordonu (plasenta) tarafindan yapilan hormonlar insülinin etkisini önler ve kan sekeri yükselir. Bu etki genellikle gebeligin 20-24üncü haftalarinda artar. Ancak sisman olan kadinlarda gebeligin ilk ayinda da yüksek kan sekeri olabilir. Plasenta (göbek kordonu) büyüdükçe salgiladigi hormonlar artar ve insülin etkisi kaybolarak kan sekerinde yükselme baslar. Dogumla birlikte plasenta (göbek kordonu) atildigindan bu hormonlar kaybolur ve seker hastaligi da kaybolur.
hamilelikte seker hastaligina yakalanma riski olan kadinlar sunlardir:
1.Ailesinde seker hastaligi olanlar.
2.Sisman veya kilolu kadinlar
3.Önceki dogumda iri bebek (>4 Kg) doguranlar
4.Düsük yapanlarda
5.Gebe kaldiginda yasi 25’den büyük olanlar
6.Önceki gebeliginde sekeri yükselenler
7.Idrarda seker çikanlar
8.Kaninda çinko, selenyum, antioksidan vitamin düsüklügü olan kadinlar
Yukarida sayilan özellikler varsa gebeligin ilk ayinda seker yükleme testi yapilmalidir. Bu testte seker hastaligi çikmaz ise gebeligin 20-24üncü haftasinda tekrar seker yükleme testi yapilmalidir.
100 gram glukozla yapilan seker yükleme testinde;
Açlik kan sekeri 95mg/dl
1.saat kan sekeri 180mg/dl
2.saat kan sekeri 155mg/dl
3.saat kan sekeri 140mg/dl
Iki veya fazla deger (ölçüm) bu rakamlardan fazla ise gebelik seker hastaligi vardir.
Tarama Testi:
Gebelik diyabeti kadinda hiçbir belirti yapmadigindan bütün gebeler mutlaka taranmalidir. 50 gram sekerle yapilan tarama testi gebeligin 24-28.haftasinda yapilar. Günün herhangi bir saatinde 50 gram glukoz içilir ve bir saat sonra kan sekerine bakilir. 140mg/dl ve fazla ise seker hastaligi riski vardir ve bu kisilerde 100 gr lik seker yükleme testi yapilir. 140mg/dl nin altinda çikarsa seker yok demektir.
Gebe bir kadinda açlik kan sekeri 126 mg/dl’den fazla veya rastgele ölçülen kan sekeri 200 mg/dl’den fazla ise muhtemelen gebelik öncesi de seker hastaligi vardir denebilir.
Gebelikte seker hastaligi çikan kadinlarda kan sekeri genellikle 24.haftada çiktigindan çocuklarda anormallik olmaz. Çocuklarda anormallik ancak ilk 3 ayda kan sekeri yüksek ise olabilir. Ancak gebelik öncesi seker hastaligi varsa bu kadinlarda kan sekeri kontrolü büyük önem tasir.
Gebelikte olusan seker hastaliginin riski çocugun iri dogmasidir. Anneden gelen kan sekeri fazla olunca bebegin pankreasi fazla insülin yapar ve bu da yag olusumunu artirarak babegin iri olmasina neden olur.
Eger bebek iriyse sezeryan yapmak gerekebilir. Bebekte dogumdan sonra kan seker düsüklügü olabilir. O nedenle bebegin kan sekerini ölçmek gerekir. Ayrica bu bebeklerde kan kalsiyum ve magnezyum seviyesi düsük olabileceginden kontrolü gerekir. Bu nedenle kan sekerinin iyi kontrol edilmesi gerekir. Kan sekeri 60-120mg/l arasinda tutulmali ve evinizde kan seker ölçümlerini sik sik yapmalisiniz.
Açlik, tokluk 1.saat ve tokluk 2.saat kan sekerleri ölçülmeli, ayrica aksam yemek öncesi ve gece 22.30 da kan sekeri ölçülmelidir. Açlik kan sekeri < 95 mg/dl, tokluk 1. saat kan sekeri < 140 mg/dl, tokluk 2. saat kan sekeri < 120 mg/dl olmalidir.
Ayrica zaman zaman idrarda keton ölçümü yapilmalidir. Keton idrarda varsa beslenmeniz iyi degil demektir.
Açlik kan sekeri diyete ragmen 105mg/dl yi geçerse ve tokluk 2.saat 120 mg/dl yi geçerse insülin tedavisine geçmek gerekir.
Gebelik diyabetinde takip iki yönlü olur. Birincisi annenin kan sekerinin ayarlanmasi, ikincisi kadin dogum uzmani tarafindan bebegin gelisiminin incelenmesidir. Bu nedenle açlik kan sekeri 105 mg/dl’yi geçince insülin tedavisine geçmekte fayda vardir.
Gebelik süresince yapilacak diger testler:
1.Ultrason ile bebegi takip etmek
2.Bebek kalp atimi takip edilir.
3.Amniosentez: Down sendromu için yapilir. Yasi 35 den büyük kadinlarda yapilmalidir.
Bebeginizde seker hastaligi gelismez. Ancak sizde ilerde seker hastaligi gelisme riski yüksektir. Ilk 10-15 yil içinde bu risk fazladir. Bu nedenle 6 ayda bir açlik ve tokluk kan sekerine baktiriniz.
Gebelik süresince 12 kg almaniz uygundur.
Egzersiz gebe diyabetlide büyük önem tasir. Gebe kadinlarin haftanin 4-5 günü yürüyüs yapmalari gerekir. Yürüyüs disinda aerobik egzersizler de her gün 45 dakika yapilmalidir. Egzersiz kan sekerini düsürür.
Beslenmede sebze, tam tahillar, kuru baklagiller, posali gidalar tercih edilmelidir. Zeytinyagi yenmeli, tam bugday ekmegi , yagsiz yogurt ve yagsiz süt tüketilmelidir. Margarin yenmemelidir. Gebelikte karbonhidrat alimi sinirlanmali ve karbonhidratlar total kalorinin % 40’indan az olmalidir. Bunu diyetisyeniniz ayarlayacaktir.
Tansiyon ölçümü ve takibi de önem tasir. Büyük tansiyon 14’ü , küçük tansiyon 9’u geçerse doktorunuza basvurunuz.
Gebelikte kan sekeri kontrolü neden önemlidir?
1-HbA1c gebeligin ilk aylarinda 8’in üzerinde ise düsük riski 3 kat artar
2-Diyabetik kadinlarin çocuklarinda sakatlik orani %8-13 iken seker hastasi olmayan kadinlarda %2-4 dür. HbA1c yüksek ise sakat çocuk orani o oranda artar
3-Kan sekeri >250mg/dl ise erken dogum riski artar.
4-Gebeligin ikinci yarisinda yüksek kan sekerleri iri bebek, bebekte zor solunum, bebekte seker düsüklügü, sarilik, polisitemi, kalsiyum düsüklügü ve kalp problemlerine neden olur.
Gebe diyabetlide kan sekeri ne olmali?
Açlik kan sekeri: 60-90mg/dl
Tokluk 1saat:<120 mg/dl
Tokluk 2.saat: <120mg/dl
Insülin Baslanmasi:
Insülin baslanan gebeler evde kan seker ölçümü yaparak takip yapmak zorundadir. Insülin günde 2 kez yapilabildigi gibi 4 kez de yapilabilir. Açlik ve tokluk kan sekerleri yukarida verilen hedefler gibi olmalidir. Eger kan sekeri yüksek ise endokrinoloji uzmanina basvurunuz. Insülin olarak kisa ve orta etkili insülinler kullanilabilir. Uzun etkili insülinler ile ilgili yeteri kadar çalisma yoktur. Gebelikte ilaç (hap) seklindeki diyabet ilaçlari kullanilmamalidir.
Dogum:
Dogum genellikle 38. haftada yapilir. Dogum esnasinda kan sekeri yüksek ise serum ile insülin verilebilir. Sezaryene çocugun durumuna göre karar verilir.
Dogum Sonrasi:
Annenin beslenmesi gebelikte oldugu gibi devam eder. Kan sekeri kendiliginden düzelir ve insülin kesilebilir. Dogum oldugu gün ve ertesi günler kan sekeri ölçümü yapilmalidir. Eger dogum sonrasi seker normal ise dogumdan 1-2 ay sonra yine kan sekeri ölçümü yapilmalidir. Gebeliginde sekeri yükselen tüm kadinlarda daha sonraki yillarda seker hastaligi gelisme riski yüksektir. Bu nedenle bu kadinlarin düzenli egzersiz yapmasi ve kilo vermesi yaninda saglikli beslenmeleri gerekir. Ayrica 6 ayda bir açlik ve tokluk kan sekeri ölçmekte fayda vardir. Daha sonra tekrar hamile kalacaklarsa seker hastaligi gelisme riski fazla oldugundan önceden endokrinoloji doktoruna basvurmalari gerekir.
Önceden Seker Hastasi Olan Bir Kadinin Gebe Kalmasi
Seker hastasi gebe bir kadin iyi tedavi olmaz ise bebeginde ölüm, erken dogum, iri bebek dogurma, dogum sonrasi bebekte kan sekerinde düsme, kalsiyum düsüklügü, kan bilirubin düzeyinde (sarilik maddesi) artma, solunum sikintisi olabilir. Annede ise böbrek ve göz komplikasyonlarinda siddetlenme olabilir. Bu nedenle seker hastasi bir kadin gebe kalmadan önce ve gebe kalinca seker hastaliginin kontrolü için yakin takip altinda olmalidir.
Seker hastasi bir kadinda gebe kalmadan önce kan sekeri ve HbA1c degerleri (< %6.1) normal sinirlar içinde olmalidir. Bu degerler normal ise gebe kalmasi çocugu ve kendisi için daha uygundur. Gebe kalmadan önce göz muayenesi, tansiyonda yükseklik olup olmadigi, kalp durumu, böbrek fonksiyonlari degerlendirilir ve ayrica HbA1c ve TSH hormon ölçümleri yapilir.
Kan sekeri kontrolü saglanincaya kadar gebe kalmamak gerekir. Gebelik planlayan bir seker hastasi kadinda hap seklindeki ilaçlar birakilarak insüline geçilir. Ayrica kullanilan kolesterol düsürücü ilaçlar, ACE inhibitörü tansiyon ilaçlari kesilir. Folik asit vitaminine baslanir. Açlik kan sekeri 90, tokluk <120 mg/dl olmasi gebelik için en ideal seviyelerdir.
Tansiyon ilaci olarak ACE inhibitörü ilaç aliyorsa bu ilaç kesilir.
Seker hastasi bir kadinda gebe kalmadan önce ilaçlar kesilip insüline geçmek uygundur.
Yine gebe kaldigini anlayan seker hastasi bir kadin insüline geçmek için hemen doktoruna basvurmalidir. Seker hastasi olan bir gebede kan seker düzeyleri söyle olmalidir:
Açlik kan sekeri 60 ile 90 mg/dl arasinda olmali
Tokluk kan sekeri 120 mg/dl’nin altinda olmalidir.
Önceden Seker Hastasi olan kadin gebe kalirsa:
Insülin ihtiyaci artar, gebelik insüline direnç olusturdugu için daha fazla insülin gerekir. Günde 2-4 defa insülin yapilir. Gebelikte tablet seklindeki diyabet ilaçlari kullanilmaz. Günde 3 ana 3 ara ögün beslenme uygulanir.
Kan SekeriTtakibi:
Günde 4-7 kez kan seker ölçümü yapilabilir. Her ögün öncesi, sonrasi ve gece yatarken ölçülebilir. Ögün (yemek )öncesi kan sekeri 60-90 mg/dl , yemek sonrasi < 120 mg/dl olmalidir.
34’üncü haftaya kadar 2 haftada bir daha sonra haftada bir kontrol gerekebilir.
Ayda bir HbA1c ölçülmeldir.
Kadin dogum uzmani 20nci haftada ultrason yaparak bebegin gelisimine bakar ve sonra ultrason ile takip eder.
Gözde retinopati yönünden takip yapilir.
Üç ayda bir idrarda protein incelemesi yapilir.
Kalori dagilimi:
%10 kahvalti
%30 öglen
%30 aksam
%15 saat 10.30
%15 gece 22.00’da
Egzersiz:
Üst vücut egzersizleri, yürüyüs veya yüzme yapilabilir. Egzersiz öncesi ve sonrasi kan sekerinizi ölçünüz. Egzersiz sonrasi kan sekeri düsebileceginden dikkat etmek gerekir. Egzersiz sirasinda yaninizda kan seker ölçüm cihazi, seker bulundurunuz.
Ultrason: 18-20.haftada yapilir. Organ gelisimine bakilir
Alfa-fötoprotein: Bebekte anormallik olup olmadigina bakilir. Gebeligin 15.haftasinda bakilir.
Dogum Sonrasi:
Emziren seker hastasi kadinlar insülin kullanmaya devam etmelidir. Ilaç almalidir. Emzirmeye önem vermeli ve devam etmelidir.
Iri bebek:
4 kg üzerinde bebeklerdir. Annedeki ve bebekteki yüksek insülin seviyeleri iri bebege neden olur. Diyabetik annelerin %15-45 inde iri bebek dogumu olur. Iri bebek doguran kadinlar genellikle daha kisa, sisman ve genis omuzlu kadinlardir.
